بازی محلی سنگله (یه قل دو قل)
سنگله
سنگله همان «یک قل دو قل» شناخته شده است که در سرتاسر ایران و در شهرهای و روستاهای گوناگونی بازی می شود. ابزار آن پنج سنگ است که یکی از آنها بعنوان گل بکار میرود. لازم نیست که این گل از پیش مشخص گردد بلکه هر یک از پنج سنگ را میتوان در هر گام یا مرحله بعنوان گل بکار برد. بازی سنگله از گامهای زیادی تشکیل شده است که از ساده آغاز و کم کم سخت تر و سختتر میشود. بازی با سنگها با یک دست انجام میشود و دست دیگر تنها بعنوان تکمیل کننده و در بعضی از گامها بکار گرفته میشود. تعداد بازیگران محدود نیست و می تواند از دو نفر تا هر تعدادی باشد ولی بهتر است بیشتر از پنج نفر نباشد چرا که اگر دیر به دیر نوبت بازیگران شود تا بازی کنند، جذابیت بازی کاهش می یابد.
گامهای سنگله:
پنج گام اول به سبک زیر است:
1. پنج سنگ را روی زمین ریخته و یکی را بدلخواه بعنوان گل برمیگزینیم. با پرتاب گل به هوا یک سنگ را برداشته و گل را در هوا و با همان دست که سنگ از زمین برمیدارد و گل را پرتاب میکند، میگیریم. به همین ترتیب تمام چهار سنگ را برداشته و به گام بعد میرویم.
v در هنگام بازی نباید دست بازی کننده و یا سنگی که دستش باید برابر قانونهای بازی به آن بخورد، به سنگهای دیگر برخورد نماید (مانند تکان خوردن یک سنگ در اثر جابجایی سنگ دیگری که به آن تکیه داده است) و اگر بخورد خطا بوده و نوبت بازیگر بعدی است که ادامه دهد.
2. در گام دوم باید بعد از ریختن سنگها و برداشتن گل، سنگهای روی زمین را دو به دو جمع کنیم (مانند گام اول با پرتاب گل به هوا دو سنگ را برداشته و گل را می گیریم سپس دو سنگ بعدی).
3. در این گام سه تا از چهار سنگ را یکجا و سپس تک سنگ مانده را بر میداریم. ترتیب یک و سه اجبار ندارد و میتوان نخست سنگ تکی را برداشت و سپس سه سنگ را.
4. از آنجا که هر چهار سنگ را باید یکجا برداریم، در این گام در حالی که چهارسنگ را در دست داریم، سنگ گل را به هوا انداخته و چهار سنگ را هم زمان روی زمین میگذاریم. سپس دوباره گل را به هوا پرت کرده، چهار سنگ را برداشته و گل را میگیریم.
5. چون جدا از گل تنها چهار سنگ داریم، در گام پنجم چهار سنگ را در دست نگه داشته و با پرتاب گل انگشت سوابه خود را بنشانه پنچ سنگ روی زمین مالیده و گل را می گیریم.
v گامهای بعدی از نظر ترتیب اجرا صد در صد ثابت نیست و میتوان آنها را جابجا کرد ولی تلاش نویسنده بر آن بوده که ترتیبی که بیشتر بکار میرود را بیاورد.
گامهای بعدی:
کلو باز؛ کلو بسته؛ کلو روی انگشتان دیگر، پنجه، پنجه پشت، سلطان، بشکن، نشکن، آبپاش گلابپاش، تخم گذار، تخم بردار، لانه مورچه باز، لانه مورچه بسته، عروس و داماد، تنور باز و بسته، تنور وارون باز و بسته، دیوار باز، دیوار بسته، بلندی رو، بلندی پشت دست، شاخ یک تا پنج، سنگ دستشویی، انگشت ضربدری، سکو پشت و رو...
جایزه و تنبیه آخر بازی:
بطور معمول بعد از تمام شدن بازی توسط برنده بر روی دست بازنده (بازنده ها) این قسمت اجرا می گردد. به این ترتیب که به هر یک از پنچ سنگ نامی داده می شود شامل: چنگلو (ویشگول)، پکّه، خنجر، جارو و نازی. برنده این سنگها را نامگذاری کرده و بر پشت دست بازنده می چیند. جای سنگها بر روی دست جلو (روی نوک انگشت وسط)، عقب (نزدیک مچ)، کناره ها (روی انگشتان کوچک و شصت) و وسط دست است. بازنده با پرتاب سنگها به هوا تلاش می کند تا سنگها را در هوا بگیرد. هر سنگی که از دستش رها شود و نتواند آن را بگیرد، مطابق اسمش حکم اجرا می شود:
1. نازی: مثل خود بازی سنگله نفر برنده این سنگ را بعنوان گل بکار برده و با هر بار پرتاب سنگ به بالا، قبل گرفتن دوباره آن روی دست بازنده را ناز می کند. تا زمانی که سنگ از دستش رها شده و نتواند آن را بگیرد.
2. جارو: کمی خشن تر از نازی است و برنده با پرتاب سنگ با خشونت بیشتری دستش را پشت دست بازنده می کشد.
3. خنجر: در این حالت با هر بار پرتاب سنگ به بالا، برنده روی دست بازنده پنجه می کشد.
4. پکه: در این حکم با پرتاب سنگ برنده با مشت بر روی دست بازنده می کوبد.
5. چنگلو: در اجرای حکم این سنگ برنده با پرتاب سنگ به هوا، از پشت دست بازنده ویشگول می گیرد.
به این ترتیب بازی تمام شده و حکم نیز اجرا می شود.
سنگله همان «یک قل دو قل» شناخته شده است که در سرتاسر ایران و در شهرهای و روستاهای گوناگونی بازی می شود. ابزار آن پنج سنگ است که یکی از آنها بعنوان گل بکار میرود. لازم نیست که این گل از پیش مشخص گردد بلکه هر یک از پنج سنگ را میتوان در هر گام یا مرحله بعنوان گل بکار برد. بازی سنگله از گامهای زیادی تشکیل شده است که از ساده آغاز و کم کم سخت تر و سختتر میشود. بازی با سنگها با یک دست انجام میشود و دست دیگر تنها بعنوان تکمیل کننده و در بعضی از گامها بکار گرفته میشود. تعداد بازیگران محدود نیست و می تواند از دو نفر تا هر تعدادی باشد ولی بهتر است بیشتر از پنج نفر نباشد چرا که اگر دیر به دیر نوبت بازیگران شود تا بازی کنند، جذابیت بازی کاهش می یابد.
گامهای سنگله:
پنج گام اول به سبک زیر است:
1. پنج سنگ را روی زمین ریخته و یکی را بدلخواه بعنوان گل برمیگزینیم. با پرتاب گل به هوا یک سنگ را برداشته و گل را در هوا و با همان دست که سنگ از زمین برمیدارد و گل را پرتاب میکند، میگیریم. به همین ترتیب تمام چهار سنگ را برداشته و به گام بعد میرویم.
v در هنگام بازی نباید دست بازی کننده و یا سنگی که دستش باید برابر قانونهای بازی به آن بخورد، به سنگهای دیگر برخورد نماید (مانند تکان خوردن یک سنگ در اثر جابجایی سنگ دیگری که به آن تکیه داده است) و اگر بخورد خطا بوده و نوبت بازیگر بعدی است که ادامه دهد.
2. در گام دوم باید بعد از ریختن سنگها و برداشتن گل، سنگهای روی زمین را دو به دو جمع کنیم (مانند گام اول با پرتاب گل به هوا دو سنگ را برداشته و گل را می گیریم سپس دو سنگ بعدی).
3. در این گام سه تا از چهار سنگ را یکجا و سپس تک سنگ مانده را بر میداریم. ترتیب یک و سه اجبار ندارد و میتوان نخست سنگ تکی را برداشت و سپس سه سنگ را.
4. از آنجا که هر چهار سنگ را باید یکجا برداریم، در این گام در حالی که چهارسنگ را در دست داریم، سنگ گل را به هوا انداخته و چهار سنگ را هم زمان روی زمین میگذاریم. سپس دوباره گل را به هوا پرت کرده، چهار سنگ را برداشته و گل را میگیریم.
5. چون جدا از گل تنها چهار سنگ داریم، در گام پنجم چهار سنگ را در دست نگه داشته و با پرتاب گل انگشت سوابه خود را بنشانه پنچ سنگ روی زمین مالیده و گل را می گیریم.
v گامهای بعدی از نظر ترتیب اجرا صد در صد ثابت نیست و میتوان آنها را جابجا کرد ولی تلاش نویسنده بر آن بوده که ترتیبی که بیشتر بکار میرود را بیاورد.
گامهای بعدی:
کلو باز؛ کلو بسته؛ کلو روی انگشتان دیگر، پنجه، پنجه پشت، سلطان، بشکن، نشکن، آبپاش گلابپاش، تخم گذار، تخم بردار، لانه مورچه باز، لانه مورچه بسته، عروس و داماد، تنور باز و بسته، تنور وارون باز و بسته، دیوار باز، دیوار بسته، بلندی رو، بلندی پشت دست، شاخ یک تا پنج، سنگ دستشویی، انگشت ضربدری، سکو پشت و رو...
جایزه و تنبیه آخر بازی:
بطور معمول بعد از تمام شدن بازی توسط برنده بر روی دست بازنده (بازنده ها) این قسمت اجرا می گردد. به این ترتیب که به هر یک از پنچ سنگ نامی داده می شود شامل: چنگلو (ویشگول)، پکّه، خنجر، جارو و نازی. برنده این سنگها را نامگذاری کرده و بر پشت دست بازنده می چیند. جای سنگها بر روی دست جلو (روی نوک انگشت وسط)، عقب (نزدیک مچ)، کناره ها (روی انگشتان کوچک و شصت) و وسط دست است. بازنده با پرتاب سنگها به هوا تلاش می کند تا سنگها را در هوا بگیرد. هر سنگی که از دستش رها شود و نتواند آن را بگیرد، مطابق اسمش حکم اجرا می شود:
1. نازی: مثل خود بازی سنگله نفر برنده این سنگ را بعنوان گل بکار برده و با هر بار پرتاب سنگ به بالا، قبل گرفتن دوباره آن روی دست بازنده را ناز می کند. تا زمانی که سنگ از دستش رها شده و نتواند آن را بگیرد.
2. جارو: کمی خشن تر از نازی است و برنده با پرتاب سنگ با خشونت بیشتری دستش را پشت دست بازنده می کشد.
3. خنجر: در این حالت با هر بار پرتاب سنگ به بالا، برنده روی دست بازنده پنجه می کشد.
4. پکه: در این حکم با پرتاب سنگ برنده با مشت بر روی دست بازنده می کوبد.
5. چنگلو: در اجرای حکم این سنگ برنده با پرتاب سنگ به هوا، از پشت دست بازنده ویشگول می گیرد.
به این ترتیب بازی تمام شده و حکم نیز اجرا می شود.
